Het is 2015 als ik voor de eerste keer in Hamburg ben. Zo kom ik ook in het zogeheten Altes Land, vlakbij Hamburg, waar mijn oog valt op de fraaiste vakwerkboerderijen die ik ooit zag. Verbazen de vakwerkboerderijen al, nog meer verbazen mij de grotesk ogende dierkoppen op zogeheten Prunkpforten, pronkpoorten, welke bij de ingang van het erf van sommige van deze boerderijen staan. In augustus bezocht ik de streek opnieuw.
Deze pronkpoorten kennen een lange(re) geschiedenis. Sinds zeker het einde van de 17e eeuw lieten rijke boeren uit het Altland deze pronkpoorten bouwen om hun welvaart te tonen. Maar had de pronkpoort alleen déze functie? Onwillekeurig komen ook de toegangspoorten in Roemenië in mijn gedachten op, met hun geheel eigen decoratiesymboliek.
Wanneer we de pronkpoorten van dichterbij bekijken vallen een aantal zaken op.
Allereerst laat ik een – verwaarloosde – duidelijk dierenkop zien, welke ik zag bij een pronkpoort die – qua schilderwerk – duidelijk betere tijden had gekend. Wat men ziet is – waarschijnlijk – een leeuwenkop. In een puurdere vorm dan de latere (?) creaties die strak in de verf zitten.
De “ceremoniële” poort bij één van de oudste boerderijen, uit 1683 (zo vermeldt de website, maar op de poort staat 1619), aan de Nincoper Straße 45 laat twee grijnzende dierenkoppen zien met in het midden een verbeelding van een druiventros.
De hoofden hebben hier wel een “vermilding” qua gezichtsuitdrukking ondergaan, die, naar mijn mening, geen recht doen aan het oorspronkelijke karakter en de vormgeving van dit soort koppen. Het zijn wel heel lief grijnzende koppen geworden, met beslist een andere uitdrukking dan de verweerde exemplaren bij een poort welke ik zag bij Jork.
Nog wat bonter maken de “leeuwenhoofden” het bij een pronkpoort bij een boerderij even verderop.
Hier lijkt de dierenkop verworden tot een welhaast Disney achtig wezen met melkgebit. De dierenkoppen bij de poort fungeerden, hoe kan het ook anders weer, om ongenode gasten buiten de deur te houden en ander onheil op afstand te houden. In die zin hebben ze een link met de geveltoptekens op boerderijen in het oosten van ons land. Daarbij is ook de oorspronkelijke vorm steeds meer “verkinderlijkt” – gelijk als men naar de paardenkopgeveltoptekens in ons land kijkt. Het is jammer als een oorspronkelijk uiterlijk steeds meer verwaterd en af komt te staan van de uitstraling welke ze ooit gehad moeten hebben.
Er zijn niet veel van dit soort pronkpoorten meer. Ten eerste moesten ze plaatsmaken voor de steeds grotere afmetingen van landbouwvoertuigen. Maar sommige zijn ook simpelweg ten prooi gevallen aan de tand des tijds. Hout is uiteraard vergankelijk, en een nieuw “leeuwenhoofd” exemplaar wordt niet meer met kunstnijvere hand gemaakt als dat deze vroeger gemaakt werden, wat duidelijk zichtbaar is. Jammer, maar helaas.
De leeuwenhoofden bewaken niet alleen huis en haard, maar ook de vruchtbaarheid van huis en land, gezien de grote druiventros in het midden van de boog.
Niet álle pronkpoorten hebben meer van deze dierhoofden, getuige ook een pronkpoort uit 1916 toen de eigenaar de dierkoppen een wat ál te zichtbare verwijzing naar een heidens verleden beschouwde?
Maar dat doet aan de schoonheid én opmerkelijkheid van deze, voor de streek van het Altland, unieke toegangspoorten niets af. Mijn wens is daarbij dat – gelijk de gang die Nederlandse versie van zwarte piet het laatste decennium maakte tót de weeromstuit plaats vond – er niet een steeds verdere verwatering van de uitdrukking van dit soort onmiskenbaar van oorsprong heidense onheil afwerende koppen, optreedt. Men zou eens in de leer moeten gaan bij het verweerde exemplaar wat ik vastgelegd heb.
Een prachtig kaartoverzicht van de nog bestaande pronkpoorten vindt u hier.
Thomas Kamphuis 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.