De burcht Voorst in Westenholte

Verslag informatiebijeenkomst archeologisch onderzoek Stinspark 22 april 2022

Vrijdagmiddag 22 april was er de zogeheten ‘aftrap’ bijeenkomst waarin informatie gegeven werd over – onder andere – de eind dit jaar aanstaande archeologische opgravingen welke in het Stinspark plaats gaan vinden. 

Maquette herinrichting Stinspark
Maquette herinrichting Stinspark Westenholte en voorganger van de burcht: het mottekasteel.

Voorafgaand aan de herinrichting van het Stinspark gaan in delen van het Stinspark onder leiding van de archeologische dienst van de gemeente Zwolle, graafwerkzaamheden uitgevoerd worden. Bij deze graafwerkzaamheden, welke vanaf oktober/november gaan plaatsvinden, worden wellicht voorwerpen gevonden verbonden aan de roemruchte geschiedenis van de burcht Voorst. Om een indruk te krijgen: de buitenmuur van de hoofdburcht had een ovale vorm en een afmeting van 48 bij 44 meter. De fundering was 2 meter dik. In het oosten lag de voorburcht, gescheiden door een gracht van 8 meter breed. Rond het totale kasteel lag een brede, maar ondiepe gracht, 22 tot 40 meter breed. Er lag nog een stelsel van sloten om deze gracht heen. 

De burcht Voorst, welke tot de grootste, zo niet de allergrootste van Nederland behoort werd in 1362 verwoest. Bekend dat deze stenen burcht een voorganger had in de vorm van een zogeheten motte kasteel. Een motte is een vroegmiddeleeuwse kunstmatige heuvel, opgeworpen in vlak land en vaak versterkt door een wal, palissade, grachten en-of struikgewas. Op een motte werd vaak een donjon, kasteel, burcht of verdedigingswerk aangelegd. De afbeelding hieronder bijgevoegd laat – als voorbeeld – de motte van Gisors in Normandië zien. 

Normandische motte kasteel van Gisors Normandië Frankrijk

Begin jaren 80 werd – nogal gehaast, onder slechte weersomstandigheden en dus veel provisorischer – archeologisch onderzoek gedaan in het park. Bij twee diagonaal gegraven proefsleuven, over een lengte van 200 meter, werden al diverse voorwerpen gevonden. Een selectie hier van was deze middag te zien in de Zwolse verhalenbus Anno.

Museumbus ANNO Zwolle
Zwolse verhalenbus ANNO.
Museumbus ANNO - vondsten uit begin jaren 80 burcht Voorst
Enige vondsten, gedaan tijdens het archeologisch onderzoek in begin jaren tachtig.

Michael Klomp, de stadsarcheoloog, gaf hierbij uitleg, eveneens bij de informatieborden over het kasteel Voorst welke zijn bevestigd aan het houten speelkasteel.

Stadsarcheoloog Zwolle Michael Klomp geeft uitleg geschiedenis burcht Voorst
Stadsarcheoloog van Zwolle, Michael Klomp, geeft uitleg over de geschiedenis van de burcht Voorst in het Stinspark.

Op één van deze borden staan twee bijzondere voorwerpen welke begin jaren 80 werden gevonden: een bijzonder zwaard en een aantal kralen van barnsteen welke een ketting gevormd hebben. 

Stadsarcheoloog Zwolle Michael Klomp geeft uitleg geschiedenis burcht Voorst
Michael Klomp verhaalt over een paar bijzondere voorwerpen, gevonden begin jaren 80 bij opgravingen in het Stinspark.

Verhalenverteller Frans Schobbe nam het publiek mee in de geschiedenis van het kasteel Voorst en hoe deze burcht tot zijn einde kwam in 1361.

Verhalenverteller Frans Schobbe in Stinspark verhaalt over de burcht Voorst
Verhalenverteller Frans Schobbe trekt zijn publiek de middeleeuwen in.

Hij vertelde vooraf dat hij de geschiedenis hier en daar een eigen draai had gegeven, maar vertelde van A tot Z zo geloofwaardig dat met grote moeite onderscheid te maken was wat op realiteit berustte en wat aan de fantasie van de verteller ontsproten was. Een paar voorbeelden. Over het zwaard wist Frans te vertellen dat dit een – in Nederland – uniek type zwaard is. Stijltechnisch te plaatsen tussen de oude(re) typen ridderzwaarden, die log en groter waren en het type wat later in zwang zou komen: het type zwaard wat men een sabel noemt. Het zwaard is van Zwitserse makelij / origine. De ridder van Voorst was bij een overval op een van de buitengedeelten van Zwolle – welke hij in brand liet steken – gevangen genomen en zo ging het verhaal dat het zwaard – wat dan toevalligerwijs op de burcht was achtergebleven – in handen kwam van een van zijn zonen. 

Wanneer de bisschop van Utrecht, Jan van Arkel, op strafexpeditie gaat in 1361 om voor eens en altijd met de macht van de burcht en zijn inwoners af te rekenen en op gegeven dag de situatie voor de ingezetenen hopeloos werd (er werd door middel van katapulten – blijdes – bedorven vlees geschoten over de reling en een deel kwam in de waterput terecht waardoor deze besmet raakte en de drinkvoorziening om zeep geholpen werd) zou deze zoon op de rand van de muur gestaan hebben en het zwaard bewust in de gracht gegooid hebben, zodat deze niet als trofee door de bisschop zijn mannen in bezit kon komen. Het was al wat dat de toegangsdeur als symbolische overwinningsbuit  versleept werd naar Kampen – waar deze tot de dag van vandaag te zien is in het stadhuis. Dat nu juist dit zwaard gevonden werd bij de opgravingen 40 jaar geleden binnen zo’n beperkt opgravingsgebied is te scharen onder ‘toeval – of niet’. Zo’n fraai zwaard – dat moet dan wel van de ridder van Voorst geweest zijn. 

Hoe nu de barnstenen kralenketting precies daar gekomen was, waar deze ruim 600 jaar later terug gevonden was, daar had Frans Schobbe ook nog een verhaal bij. Een van de dochters van de ridder van Voorst was op een dag zo nieuwsgierig geworden, dat deze – tegen beter weten in – een kijkje wilde nemen vanaf de muur naar wie hen nu belegerden. Daarbij keek zij nét over de muur maar bleef daarbij met haar hals haken aan een van de hoeken van de kantelen. Zo brak de ketting en kwam beneden in de gracht terecht. Zo heeft heet gegaan kunnen zijn. 

Al met al was het verhaal van Frans Schobbe niet alleen beeldend, maar nam ons méé naar de sfeer in aanloop naar de belegering. Je begaf je bijna in een film, maar dan met woorden. De beelden werden als vanzelf opgeroepen.  

Samen met de burgemeester van Buiten – die voor ondergetekende niet zichtbaar was – natuurworkshops, pijl en boogschieten en schatgraven rond het houten kasteel voor de jeugd was ook de laatste stand van zaken te horen over de herinrichting van het park. De fondsen hiervoor zijn zo goed als verworven. Voor het archeologisch onderzoek is hiermee voldoende de tijd om deze op een veel professioneler wijze uit te gaan voeren dan 40 jaar geleden. Als één van de opties wordt gedacht aan het inzetten van zogeheten grondradar onderzoek, om de structuur van het kasteel en zijn omgeving verbeterd in kaart te kunnen brengen. Wellicht wordt dan de geschiedenis niet alleen bé- maar ook hérschreven. De oude schoolkaart met Het beleg van de burcht Voorst laat een – door de ogen van nu – onrealistisch vormgegeven burcht zien á la Muiderslot stijl. Vast staat dat de burcht van Voorst er anders uit gezien heeft. We moeten deze schoolplaten natuurlijk bezien, gemaakt in hun tijd, zoals ook de schoolplaat De Vikingen in Dorestad qua weergave in details nu onrealistisch of zelfs achterhaald is. 

Schoolplaat Beleg van Voorst
De welbekende oude schoolplaat ‘Het beleg van de burcht van Voorst’

Eén en ander hangt ook af van de onderzoeksvragen in het archeologisch onderzoek. De bewoners van Westenholte spelen hierbij een nadrukkelijke rol. Met welke vragen leven zij, als het gaat om de geschiedenis van de burcht van Voorst. Wat zouden ze te weten willen komen, wat nog onbekend is, of onderzocht moet worden? Ofwel: welke onderzoeksvragen zijn er nog méér te bedenken, welke in het archeologisch onderzoek betrokken kunnen worden? 

Vast staat, dat er nog vrijwilligers worden gezocht voor het archeologisch onderzoek. U kunt u opgeven – of een (onderzoeks)vraag doorgeven bij Koos Bakker, email: k.m.bakker@kpnmail.nl

Gepubliceerd door Thomas Kamphuis

Gepassioneerd Vikingtijd, natuur en cultuur liefhebber.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: