De serie Vikings

De dvd serie Vikings. De met enige regelmaat terugkerende lezer, waar het gaat om de vikingen en/of voorwerpen uit de Vikingtijd, zal zich wellicht afvragen waar ik nu toch bleef. Met mijn recensie over de serie Vikings. En wat ik daar nu van vind.

Allereerst: ik heb de eerste 4 delen gezien maar ben dus duidelijk achterop geraakt. Van serie 5 bestaan 2 delen. Suggereert het deel 5.1. Maar een deel 5.2 zie ik niet. Wel weer een deel 6.1. Als ik goed tel.. 5.1 heb ik in huis en ga ik dus eerst bekijken. Een deel 6 is aangekondigd als het finale deel, maar met een deel 6.1 weet je het maar nooit. Kunnen wij wel afscheid van Vikings nemen en – zij van ons?

Het preHistorisch Dorp in Eindhoven heeft mij gevraagd een lezing te houden met als casus, zoals dat dan mooi heet, de serie Vikings. Daarbij wil men ingaan op verschillende vragen.

Welke aspecten van het verleden mag/kun je weglaten?

Hoe zorg je voor een juiste verhouding tussen feit en spektakel?

Hoe ga je om met diverse bronnen?

Wat kun je aan de hand van één vondst zeggen over het totaalplaatje?

Kun je het verleden wel reconstrueren, en waarom zouden we dat willen?

Het gaat daarbij niet zozeer om de feitelijke geschiedenis zelf, maar juist de omgang daarmee centraal te stellen.

Als het gaat om de aspecten van het verleden die je mag/kunt weglaten zie ik het precieze verloop van gebeurtenissen. We weten het namelijk niet (helemaal) precies en dat hoeft een verhaallijn niet in de weg te zitten. Kijken we naar de serie Vikings, dan komt op gegeven moment de aanval van de vikingen op Parijs aan bod. De Parijzenaren, door schade en schande wijs geworden, bouwden bruggen over de Seine om zo de doortocht van schepen van de vikingen te verhinderen. Later in de tijd, de vikingen waren er niet in geslaagd Parijs te veroveren stonden de Parijzenaren en graaf Odo, die de stad verdedigde, niet toe dat de vikingen de Seine afzakten. Hun schepen moesten naar de Marne versleept worden. In Vikings worden viking schepen over een heuvel naar een stuk verderop in de rivier verscheept om de blokkades te omzeilen. De gebeurtenis, het verslepen van de schepen over land wordt dus net in een wat andere tijdsetting weergegeven maar heeft daadwerkelijk plaatsgevonden.

De wijze waarop dit wordt verbeeld is ongeëvenaard. Je voelt de saamhorigheid en inzet van de vikingen om dit voor elkaar te krijgen. Het soort saamhorigheid en inzet die in onze huidige samenleving van vaak ieder voor zich niet meer gevoeld wordt. Ik meen dat dáár de voornaamste aantrekkingskracht zit van de serie: ze laat een soort samenleving zien waar we bepaalde aspecten blijkbaar van missen in onze tijd. Het slagveld daar gelaten.. die bekijken we wel op dvd.. Alhoewel?

Een juiste mix tussen feit en spektakel wordt getoond tijdens de bouw van de schepen zelf. We hebben feitelijke kennis hoe deze schepen gebouwd zijn, in welke volgorde en ongeveer een inschatting hoeveel man en verschillende disciplines bij benodigd waren. In de serie wordt dit heroïsch in beeld gebracht. De heroïek, natuurlijk, maar ook hier spreekt de serie het publiek zo aan. Er wordt nog aan handvaardigheid gedaan en hóe. Tegenwoordig kennen we de lopende band maar toen ging het nog ergens om. Dat gevoel. De samensmelting tussen feit en spektakel en de realistische weergave van gekende feiten alsook binnen het spektakel is de grote aantrekkingskracht van de serie. Klopt alles? Welnee, hoe men het heidense geloof precies praktiseerde is niet bekend. Wie wat precies zei tegen wie is niet vastgelegd. Maar de mix klopt. En natuurlijk helpen Lagertha of Ragnar en Rollo ook in hun verschijning…

Hoe ga je om met diverse bronnen? De bronnen vormen de ruggengraat van de feiten zoals getoond. Monniken hielden zogeheten annalen bij. Deze zijn uiteraard gekleurd, vanuit christelijk perspectief gezien, maar geven dusdanig veel details over het verloop van de geschiedenis weer dat ze onmogelijk over het hoofd kunnen worden gezien. Arabische reizigers die door het land van de Rus (vikingen) reisden beschreven tot in detail het begrafenisritueel van een van hun hoofdmannen. Uit verbazing, of afschuw, misschien enigszins te bloemrijk beschreven maar zo rijk van detail dat er beslist een zeer grote kern van waarheid in moet zitten. Het blijft je doen afvragen in welke Arabische bronnen nog (veel) meer beschreven staat over de Vikingtijd en waar deze bronnen zich bevinden. Ze zijn allerminst tot uit den treure gekend laat staan bestudeerd.

De archeologie vormt de andere voorname bron. De (schaars) gevonden restanten van schepen uit de Vikingtijd gaven inzicht hoe deze gebouwd waren, hoe groot ze waren en welke typen schepen er bestonden. Bij andere vondsten staan we voor raadsels. Een bronzen, rijk gedecoreerde afsluitdop is één van de vele voorbeelden.

Dát het voorwerp gefunctioneerd heeft als een afsluitdop lijkt een zekerheidje. Maar daar gaan we al: is dit wel zo? En dan beginnen er allerlei andere mysteries. Zo het een afsluitdop was, wat heeft het dan afgesloten, wat zat er in de fles of anderszins wat er mee afgesloten werd? Is het voorwerp niet veel te rijk gedecoreerd om voor een – wat lijkt – toch alledaagse fles gebruikt te worden. Had het een andere betekenis? En wat voor betekenis heeft wat is afgebeeld precies? Is het puur decoratie, of stond het ergens symbool voor, verbonden aan het specifieke gebruik van dit voorwerp? De Vikingtijd kent – gelukkig ! – nog vele mysteries. Dit vormt, en terecht, ook een stevige basis voor de serie Vikings. Naast feit, het raadsel.

Wat kun je aan de hand van één vondst zeggen over het totaalplaatje? Wel, precies dát.

Natuurlijk, ook, dat vikingen een vechtlustig volk waren. Maar dat waren de Franken ook in hun tijd. Net zoals vele, vele volkeren vòòr hun tijd en daarná. Naast de vechtlust valt mij vooral een hoogontwikkelde cultuur op. In handvaardigheid en in geestelijk leven. Beide komen samen in de archeologie.

Kunnen we het verleden wel reconstrueren en moeten we dat willen?

De mens is altijd op zoek geweest naar overzicht. Een onderzoekende geest heeft ons, met alle voor- én nadelen, gebracht tot waar we nu zijn. Het reconstrueren van de geschiedenis – in het algemeen – kunnen we, tot een zekere hoogte. Of we het ook moeten wíllen? Tot op zekere hoogte: jazeker. Geschiedenis wordt vandaag de dag, in een almaar meer om ons heen zijnde beeldcultuur, te weinig herinnerd, gelezen en daardoor gekend en doorgrond om ons voordeel te doen in onze huidige tijd. Of om ons te waarschuwen. Of om onze nieuwsgierigheid meer te verplaatsen van het vluchtige heden naar wat ooit was. Gedragingen en motieven zijn van alle tijden. Welke getoond worden in de serie Vikings trekken ons zo aan omdat ze zo van alle tijden en dus herkenbaar zijn. Het is niet gedateerd of achterhaald. We kunnen ons eenvoudigweg herkennen en op reis laten nemen in deze universele gedachten en beweegredenen om iets wel of niet te doen. Duizend jaar geleden lijkt dan opeens niet lang geleden meer. Door die bril kunnen we over onszelf leren en misschien dingen afleren die nu eenmaal niet zo fraai is aan het mens-zijn. Of: erkennen dat deze niet exclusief toebehoren aan wat we als barbaarse tijden beschouwen, maar vandaag de dag nog evengoed (kunnen) gebeuren. Reconstructie door middel van archeologie biedt ons niet alleen een blik op de materiële cultuur maar ook de kans om deze te bewaren voor de toekomst. Dit, moeten we, waar we kunnen.

We moeten echter niet alles willen reconstrueren. Juist het mysterie van het dingen niet weten raakt meer en meer in onze tijd op de achtergrond. We zijn niet meer vervuld van Het Grotere Onbekende. Dat is misschien wel het probleem van onze tijd. Een element van niet weten, fantaseren daar over of: sterk in geloven in de onzichtbare krachten van de natuurgoden boden verbinding. Verbinding met elkaar. De symboliek sprak de vikingen én Noormannen aan.

Over feitelijke geschiedenis, en de omgang hier mee, hoop ik met dit blog een bijdrage te leveren.

Ik ben heel benieuwd hoe jullie hier tegen aan kijken.

Ondertussen ga ik maar eens aan deel 5.1 beginnen. Men moet wel bij de tijd blijven..

Gepubliceerd door Thomas Kamphuis

Gepassioneerd Vikingtijd, natuur en cultuur liefhebber.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: